Đằng sau việc BP rút lui khỏi Liên doanh TNK-BP

“Ly hôn êm đẹp còn hơn hôn nhân lục đục”

Chỉ vài ngày sau khi tỉ phú Mikhail Fridman, đồng sở hữu TNK-BP, tuyên bố từ chức Giám đốc điều hành liên doanh, BP đã liên tục ra những tuyên bố gây sốc. Đầu tiên là tuyên bố muốn bán cổ phần trong TNK-BP và rất nhanh chóng sau đó công bố đã nhận được những đề nghị mua lại 50% cổ phần từ nhiều phía đối tác. Điểm mặt những đối tác của thương vụ  được giới truyền thông cho biết, ngoài chính đối tác của BP trong TNK-BP là AAR còn có các công ty dầu khí nhà nước của Nga như Rosneftgaz và thậm chí Tổng Công ty Dầu mỏ Hóa chất Trung Quốc (Sinopec) và Công ty TNHH Dầu khí Ngoài khơi Trung Quốc (CNOOC) cũng có thể sẽ là những ứng cử viên thế chân BP trong Liên doanh TNK-BP.



Việc công bố ý định rút lui khỏi TNK-BP tuy đột ngột nhưng không bất ngờ, bởi đó chỉ là chương mới nhất trong lịch sử xung đột nội bộ tồn tại đã lâu giữa hai đối tác liên doanh. Thậm chí, cho đến lúc này, TNK-BP còn không có cả một ban giám đốc chức năng và các cuộc xung đột khi âm thầm “bằng mặt mà không bằng lòng”, khi lại dữ dội “ra mặt” đã và đang diễn ra khiến cho kế hoạch chiến lược phát triển của hãng rất khó tìm được sự đồng thuận.

Sự leo thang của cuộc xung đột nội bộ TNK-BP dường như là kết quả trực tiếp của cuộc tranh cãi nóng bỏng xung quanh việc BP muốn kết đối tác với Tập đoàn Dầu mỏ Rosneft để có cơ hội tham gia vào các dự án thăm dò, khai thác dầu khí ở vùng thềm lục địa Bắc Cực của Nga. Nhưng AAR cảm thấy thỏa thuận ý định này đã vi phạm thỏa thuận độc quyền giữa AAR và BP trong việc phát triển các dự án khác tại Nga và thậm chí đã thách thức thỏa thuận BP-Rosneft tại Tòa án Trọng tài quốc tế. Cuối cùng, thỏa thuận Liên doanh BP-Rosneft sụp đổ. Về phần mình, Sechin cũng từ chối luôn đề nghị hợp tác với Rosneft của AAR trong việc phát triển thềm lục địa Bắc Cực. Rosneft sau đó đã hình thành một liên doanh với ExxonMobil.

Vậy tại sao BP không tiếp tục “chịu đựng” duy trì cuộc “hôn nhân” sinh lợi này thêm một thời gian nữa? Có phải chăng đây chỉ là “động tác giả” của BP khi muốn “đe dọa” AAR và tăng cường vị thế của mình trong liên doanh sau sự ra đi của Mikhail Friedman? Có phải chăng vì gánh nặng tiền bạc chi trả cho việc khắc phục hậu quả của vụ tràn dầu trên vịnh Mexico đang quá sức trên vai người khổng lồ dầu khí? Hay vì BP muốn được “giải thoát” để đi tìm các đối tác mới có khả năng giúp BP tiếp cận với nguồn tài nguyên năng lượng khổng lồ ở Bắc Cực?

Trong một e-mail trao đổi với Steve LeVine  – người phụ trách các chuyên đề đối ngoại và năng lượng của tờ Tạp chí Đối ngoại (Mỹ), người phát ngôn của BP, ông Toby Odone cho biết: Bắc Cực sẽ không đóng vai trò quan trọng trong bất kỳ thương vụ nào. E-mail có đoạn viết: “Đây chỉ là giai đoạn đầu tiên trong một quá trình rất dài bán cổ phần trong TNK-BP. Còn quá sớm để nói về những gì chúng tôi sẽ làm với tiền bạc. Tất cả việc chúng tôi làm ngày hôm nay là công bố ý định bán một phần hoặc tất cả cổ phần của chúng tôi tại TNK-BP. Việc đó không phải vì Bắc Cực hay các doanh nghiệp khác ở Nga, hiện tại và tương lai”.

Bức tranh năng lượng Nga thay đổi

Nhiều khả năng, nếu cuộc “chia tay” TNK-BP thành công, nó có thể dẫn đến tình trạng tăng cường kiểm soát của nhà nước với ngành công nghiệp dầu khí. Hiện chỉ có 2 công ty trong nước có các nguồn lực để mua lại cổ phần của BP, trị giá khoảng từ 30-35 tỉ đôla. Một là Surgutneftegaz. Mặc dù cơ cấu quản lý của công ty không rõ ràng nhưng dù sao Surgutneftegaz vẫn có sẵn tiền đề mua cổ phần của BP. Người mua tiềm năng tiếp theo có thể là Rosneftegaz, công ty thuộc 75% sở hữu của Rosneft và 10% của Gazprom và được gắn kết chặt chẽ bởi ông Igor Sechin. Mặc dù ông Sechin không phải là một thành viên trong chính phủ mới của tân Thủ tướng Dmitry Medvedev thì ông Putin hẳn cũng không muốn từ bỏ cơ hội đặt công ty dầu khí lớn thứ 3 trong nước dưới sự kiểm soát của mình.



Thông qua việc Rosneftegaz mua cổ phần của BP trong TNK-BP, Điện Kremlin có thể tạo ra một công ty dầu mỏ nhà nước lớn bên cạnh Gazprom, tập đoàn khí đốt khổng lồ độc quyền nhà nước. Tuy nhiên, nếu Rosneftgaz mở rộng vị trí thị trường của mình bằng cách mua cổ phần của BP thì đây sẽ là một ví dụ nguy hiểm về sự can thiệp nặng nề của chính phủ trong nền kinh tế và tiếp tục gây ra tình trạng tháo vốn cũng như làm xấu đi môi trường đầu tư ở Nga. Và nếu nhà nước đang tìm cách tăng kiểm soát đối với ngành công nghiệp dầu mỏ thì chắc hẳn AAR sẽ không dễ dàng gì “chộp” lấy cổ phần của BP, dù được quyền ưu đãi mua. Ngược lại, các cơ quan có thẩm quyền chắc chắn sẽ gây áp lực rất lớn để thuyết phục AAR bước sang một bên. Ví dụ, Chính phủ Nga từng rất thành công trong việc sử dụng “vũ khí môi trường” của mình đối với BP khi buộc hãng dầu khí Anh phải trả gần 1 tỉ đô la để làm sạch Samotlor, mỏ dầu lớn nhất của Nga do vi phạm các quy định bảo vệ môi trường. Trong khi đó, mỏ dầu này đã bị ô nhiễm nặng trong thời Liên Xô cũ – từ rất lâu trước khi BP vào khai thác.

Tất nhiên, cũng không loại trừ khả năng một hoặc một nhóm đối tác Trung Quốc sẽ “nhảy” vào thế chân BP trong TNK-BP. Đã có thông tin cho biết, 2 công ty dầu khí nhà nước lớn hàng đầu Trung Quốc là Sinopec và CNOOC đã liên hệ đàm phán với BP để mua lại cổ phần. Thông tin này lại được đưa ra trong thời điểm Tổng thống Nga Putin thăm Trung Quốc nhằm tăng cường hợp tác giữa hai nước trong nhiều lĩnh vực, trong đó có năng lượng. Phía Bắc Kinh muốn có nhiều dầu mỏ hơn từ Nga, còn Moskva thì đang tìm kiếm các thị trường lớn mới. Rất có thể đây sẽ là cơ hội để thực hiện một vụ làm ăn nào đó giữa Nga và Trung Quốc. Người ta có cơ sở để nghĩ như vậy bởi mới đây thôi, Tập đoàn khí đốt Gazprom đã đề xuất tạo điều kiện cho Trung Quốc tham gia phát triển một số mỏ ở Nga, đổi lại, Gazprom cũng sẽ được tham gia vào một số dự án trên lãnh thổ Trung Quốc. Và nếu như Sinopec và CNOOC thành công thì giao dịch này là cơ hội tốt nhất để đưa Trung Quốc đặt một chân vào trong các dự án dầu khí tại Nga cũng như các dự án khai thác dầu khí tại lô 06.1, đường ống dẫn khí Nam Côn Sơn và Nhà máy Nhiệt điện Phú Mỹ 3 ở Việt Nam và một số nước khác.

Tuy nhiên, tất cả còn chưa ngã ngũ.