Dầu Mỡ Cá
trong Pipeline & Transportation · 590 xem · 3 trả lời
#105/03/2007
TT - Dầu mỡ cá mấy tháng trước làm điêu đứng những nhà ghe tàu biển ở Cà Mau, Bạc Liêu vì làm hỿng máy. Nhưng đó chỉ là một phần rất nhỿ.Mỗi năm ĿBSCL làm ra gần 100.000 tấn mỡ cá. Một phần rất nhỿ trong số này được làm thức ăn gia súc, dầu thực phẩm... Số còn lại đi đâu và liệu có tiếp tục gây hại?
Ŀi đâu, vỿ đâu?
Ở nhiỿu cơ sở, khi chúng tôi đặt vấn đỿ mua mỡ cá thì thưỿng nhận được những cái lắc đầu: “Lúc này mỡ hiếm lắm! Làm ra bao nhiêu đỿu có mối dặn cả rồi. Phải cho giá trước, đặt số lượng trước mới có‿. Sức tiêu thụ khá mạnh. Có nhiỿu doanh nghiệp chuyên đi mua loại mỡ này, ngoài mua ở các phân xưởng phụ phẩm của nhà máy, nhiỿu nơi ngưỿi ta còn đặt các đầu mối mua gom ở khắp các cơ sở sản xuất lớn nhỿ, đến tận từng ao nuôi có lò nấu mỡ để mua. Và gần đây mặc dù giá mỡ cao hơn trước trên dưới 2.500 đồng/kg nhưng mỡ vẫn khan hiếm.
Tại những cơ sở sản xuất mỡ cá lớn ở Thốt Nốt (Cần Thơ), Long Xuyên (An Giang), hằng ngày đỿu có nhiỿu xe tải, xe bồn đến “ăn‿ mỡ, được bơm từ bồn chứa như bơm xăng dầu. Cánh tài xế chở hàng khá kiệm lỿi, chỉ cho biết hàng được vỿ TP.HCM hoặc Bình Dương, Ŀồng Nai. Ngay cả những ngưỿi bán ở cầu Xép Bà Lý (thị trấn An Châu, Châu Thành, An Giang) cũng chỉ vắn tắt: “Chúng tôi chỉ bán qua trung gian, không biết đưa vỿ đâu‿.
Nhiỿu cơ sở sản xuất mỡ cá cho biết mối các tỉnh miỿn Bắc, miỿn Trung thưỿng đặt hàng liên tục với số lượng tính bằng container. Tiếp cận với vài khách hàng vào mua mỡ tại Thốt Nốt (Cần Thơ), chúng tôi biết sau khi đưa lên các cảng TP.HCM, mỡ sẽ được đóng thùng rồi vận chuyển ra các tỉnh phía Bắc. Anh Huỳnh Thanh Tâm (TP Long Xuyên) vốn từng nhiỿu năm mua bán mỡ cá, nói chắc: “Một số mua mỡ để làm dầu chạy máy. Và hỿ không chỉ đưa vỿ các tỉnh miệt biển ĿBSCL mà còn đưa ra nhiỿu tỉnh thành trong cả nước‿.
Giới sản xuất, mua bán mỡ cá ở ĿBSCL cũng cho rằng một lượng lớn mỡ cá đã được ra TP.HCM, miỿn Ŀông, miỿn Trung, miỿn Bắc. Theo hỿ, hoàn toàn có khả năng mỡ đã tinh luyện được pha vào dầu DO để bán lẻ ở những nơi này. Theo những ngưỿi này, vụ dầu dỿm bị vỡ lở ở Cà Mau là do ngưỿi bán không am hiểu đã pha loại mỡ xấu với tỉ lệ 50%. Còn nếu pha mỡ loại đã “luyện‿ vào dầu DO với tỉ lệ vừa phải thì không thể nào phát hiện, bởi động cơ vẫn chạy tốt và chỉ có động cơ mới biết nó đang “uống‿ thứ dầu gì... Mỡ đã tinh luyện giá 7.500 đồng/kg, nếu pha vào dầu DO hưởng chênh lệch 1.600 đồng/lít, lợi nhuận khá hấp dẫn!
Mỡ cá... phá biodiesel
Mỡ cá sản xuất như thế này ai kiểm soát được chất lượng? - Ảnh: Ŀức Vịnh
Trước đây một lượng nhỿ mỡ cá da trơn có dùng để bổ sung chất béo trong thức ăn công nghiệp, còn phần lớn thưỿng thải bỿ gây ô nhiễm môi trưỿng. Từ đó đã có một số ngưỿi nghiên cứu tìm cách tận dụng nó. Tại An Giang có ông Hồ Xuân Thiên (Công ty Agifish), tại Cần Thơ có ông Trịnh Minh Tú (Công ty TNHH Minh Tú) đã nghiên cứu sản xuất thành công dầu biodiesel từ mỡ cá. Ŀây là loại nhiên liệu sạch thân thiện với môi trưỿng, không gây ô nhiễm, không gây độc hại nếu sản xuất đúng tiêu chuẩn.
Trên thế giới, nhiỿu quốc gia đã sản xuất và pha trộn với dầu DO có nguồn gốc khoáng sản với tỉ lệ 20% để đưa vào sử dụng. Như vậy, nếu làm đúng qui trình thì ngoài giải quyết vấn đỿ ô nhiễm, việc sản xuất dầu biodiesel không chỉ đem lại lợi ích kinh tế mà còn làm tăng giá trị con cá da trơn VN.
Tại An Giang, Công ty Agifish đang xây dựng nhà máy chế biến biodiesel công suất 30.000 lít/ngày. Ở Cần Thơ, Công ty TNHH Minh Tú cũng đã đầu tư hơn 12 tỉ đồng xây dựng nhà máy sản xuất dầu sinh hỿc từ mỡ cá. Tuy nhiên, từ sau những nghiên cứu sản xuất thành công dầu biodiesel thì việc sản xuất mỡ trong dân ào ào nở rộ. Do đó nguồn nguyên liệu khan hiếm, đẩy giá mỡ cá trên thị trưỿng tăng vỿt. Ông Trịnh Minh Tú lo lắng: “Lúc đầu chỉ 3.500 - 4.000 đồng/kg, gần đây lên tới 6.000 đồng/kg. Tình hình này khiến dầu sinh hỿc có giá thành sản xuất vượt giá dầu DO, không thể đưa ra thị trưỿng‿.
Thêm nữa, việc sản xuất không đăng ký, không kiểm soát chất lượng từ các cơ sở sản xuất mỡ “ba không‿ không chỉ gây thiệt hại cho ngưỿi tiêu dùng mà còn gây nên tình trạng lập lỿ, lẫn lộn giữa biodiesel thật và giả. Mỡ cá... hóa dầu được tiêu thụ rộng rãi đã làm chết... biodiesel thật. “Với giá mỡ cao và tình trạng sản xuất mỡ, “luyện mỡ‿ thả nổi tràn lan như thế thì việc sản xuất dầu sinh hỿc có khả năng bị phá sản!‿, ông Hồ Xuân Thiên than thở.
ĿBSCL có hơn 50 nhà máy chế biến thủy sản, năm 2006 cho ra khoảng 500.000 tấn phế phẩm. Thứ phế phẩm này một số ít nhà máy vẫn sử dụng để sản xuất mỡ; phần lớn còn lại bán cho tư nhân; chỉ một số ít được dùng làm thức ăn chăn nuôi, còn lại đỿu được “luyện‿ mỡ cá. Mỗi năm ĿBSCL làm ra gần 100.000 tấn mỡ cá từ phế phẩm.
Ŀể “luyện mỡ‿, ngưỿi làm thủ công dùng thêm một số phụ gia. Ông Hồ Xuân Thiên, ngưỿi từng nghiên cứu sản xuất thành công dầu sinh hỿc từ mỡ cá, cho rằng một số ngưỿi biết được qui trình sản xuất dầu biodiesel: mỡ cá (thành phần chính là triglyceride) tác dụng với mêthanol dưới chất xúc tác là xút (NaOH) sẽ cho ra biodiesel, glycerin.
Tuy nhiên, để thu được sản phẩm có độ đồng nhất không lẫn tạp chất, đạt các chỉ tiêu lý hóa sử dụng cho động cơ, đòi hỿi cần một qui trình sản xuất gồm nhiỿu công đoạn và các phản ứng tinh luyện với điỿu kiện phản ứng, xúc tác khá phức tạp. Nếu không đảm bảo được yêu cầu đó, sản phẩm thu được chỉ là các acid béo và glycerin. Như vậy sản phẩm ở các lò “luyện mỡ‿ chủ yếu là các acid béo. Các acid béo này có màu giống như biodiesel, tan trong dầu DO, nó dùng chạy máy được nhưng gây hư hỿng máy.
Ŀi đâu, vỿ đâu?
Ở nhiỿu cơ sở, khi chúng tôi đặt vấn đỿ mua mỡ cá thì thưỿng nhận được những cái lắc đầu: “Lúc này mỡ hiếm lắm! Làm ra bao nhiêu đỿu có mối dặn cả rồi. Phải cho giá trước, đặt số lượng trước mới có‿. Sức tiêu thụ khá mạnh. Có nhiỿu doanh nghiệp chuyên đi mua loại mỡ này, ngoài mua ở các phân xưởng phụ phẩm của nhà máy, nhiỿu nơi ngưỿi ta còn đặt các đầu mối mua gom ở khắp các cơ sở sản xuất lớn nhỿ, đến tận từng ao nuôi có lò nấu mỡ để mua. Và gần đây mặc dù giá mỡ cao hơn trước trên dưới 2.500 đồng/kg nhưng mỡ vẫn khan hiếm.
Tại những cơ sở sản xuất mỡ cá lớn ở Thốt Nốt (Cần Thơ), Long Xuyên (An Giang), hằng ngày đỿu có nhiỿu xe tải, xe bồn đến “ăn‿ mỡ, được bơm từ bồn chứa như bơm xăng dầu. Cánh tài xế chở hàng khá kiệm lỿi, chỉ cho biết hàng được vỿ TP.HCM hoặc Bình Dương, Ŀồng Nai. Ngay cả những ngưỿi bán ở cầu Xép Bà Lý (thị trấn An Châu, Châu Thành, An Giang) cũng chỉ vắn tắt: “Chúng tôi chỉ bán qua trung gian, không biết đưa vỿ đâu‿.
Nhiỿu cơ sở sản xuất mỡ cá cho biết mối các tỉnh miỿn Bắc, miỿn Trung thưỿng đặt hàng liên tục với số lượng tính bằng container. Tiếp cận với vài khách hàng vào mua mỡ tại Thốt Nốt (Cần Thơ), chúng tôi biết sau khi đưa lên các cảng TP.HCM, mỡ sẽ được đóng thùng rồi vận chuyển ra các tỉnh phía Bắc. Anh Huỳnh Thanh Tâm (TP Long Xuyên) vốn từng nhiỿu năm mua bán mỡ cá, nói chắc: “Một số mua mỡ để làm dầu chạy máy. Và hỿ không chỉ đưa vỿ các tỉnh miệt biển ĿBSCL mà còn đưa ra nhiỿu tỉnh thành trong cả nước‿.
Giới sản xuất, mua bán mỡ cá ở ĿBSCL cũng cho rằng một lượng lớn mỡ cá đã được ra TP.HCM, miỿn Ŀông, miỿn Trung, miỿn Bắc. Theo hỿ, hoàn toàn có khả năng mỡ đã tinh luyện được pha vào dầu DO để bán lẻ ở những nơi này. Theo những ngưỿi này, vụ dầu dỿm bị vỡ lở ở Cà Mau là do ngưỿi bán không am hiểu đã pha loại mỡ xấu với tỉ lệ 50%. Còn nếu pha mỡ loại đã “luyện‿ vào dầu DO với tỉ lệ vừa phải thì không thể nào phát hiện, bởi động cơ vẫn chạy tốt và chỉ có động cơ mới biết nó đang “uống‿ thứ dầu gì... Mỡ đã tinh luyện giá 7.500 đồng/kg, nếu pha vào dầu DO hưởng chênh lệch 1.600 đồng/lít, lợi nhuận khá hấp dẫn!
Mỡ cá... phá biodiesel
Mỡ cá sản xuất như thế này ai kiểm soát được chất lượng? - Ảnh: Ŀức Vịnh
Trước đây một lượng nhỿ mỡ cá da trơn có dùng để bổ sung chất béo trong thức ăn công nghiệp, còn phần lớn thưỿng thải bỿ gây ô nhiễm môi trưỿng. Từ đó đã có một số ngưỿi nghiên cứu tìm cách tận dụng nó. Tại An Giang có ông Hồ Xuân Thiên (Công ty Agifish), tại Cần Thơ có ông Trịnh Minh Tú (Công ty TNHH Minh Tú) đã nghiên cứu sản xuất thành công dầu biodiesel từ mỡ cá. Ŀây là loại nhiên liệu sạch thân thiện với môi trưỿng, không gây ô nhiễm, không gây độc hại nếu sản xuất đúng tiêu chuẩn.
Trên thế giới, nhiỿu quốc gia đã sản xuất và pha trộn với dầu DO có nguồn gốc khoáng sản với tỉ lệ 20% để đưa vào sử dụng. Như vậy, nếu làm đúng qui trình thì ngoài giải quyết vấn đỿ ô nhiễm, việc sản xuất dầu biodiesel không chỉ đem lại lợi ích kinh tế mà còn làm tăng giá trị con cá da trơn VN.
Tại An Giang, Công ty Agifish đang xây dựng nhà máy chế biến biodiesel công suất 30.000 lít/ngày. Ở Cần Thơ, Công ty TNHH Minh Tú cũng đã đầu tư hơn 12 tỉ đồng xây dựng nhà máy sản xuất dầu sinh hỿc từ mỡ cá. Tuy nhiên, từ sau những nghiên cứu sản xuất thành công dầu biodiesel thì việc sản xuất mỡ trong dân ào ào nở rộ. Do đó nguồn nguyên liệu khan hiếm, đẩy giá mỡ cá trên thị trưỿng tăng vỿt. Ông Trịnh Minh Tú lo lắng: “Lúc đầu chỉ 3.500 - 4.000 đồng/kg, gần đây lên tới 6.000 đồng/kg. Tình hình này khiến dầu sinh hỿc có giá thành sản xuất vượt giá dầu DO, không thể đưa ra thị trưỿng‿.
Thêm nữa, việc sản xuất không đăng ký, không kiểm soát chất lượng từ các cơ sở sản xuất mỡ “ba không‿ không chỉ gây thiệt hại cho ngưỿi tiêu dùng mà còn gây nên tình trạng lập lỿ, lẫn lộn giữa biodiesel thật và giả. Mỡ cá... hóa dầu được tiêu thụ rộng rãi đã làm chết... biodiesel thật. “Với giá mỡ cao và tình trạng sản xuất mỡ, “luyện mỡ‿ thả nổi tràn lan như thế thì việc sản xuất dầu sinh hỿc có khả năng bị phá sản!‿, ông Hồ Xuân Thiên than thở.
ĿBSCL có hơn 50 nhà máy chế biến thủy sản, năm 2006 cho ra khoảng 500.000 tấn phế phẩm. Thứ phế phẩm này một số ít nhà máy vẫn sử dụng để sản xuất mỡ; phần lớn còn lại bán cho tư nhân; chỉ một số ít được dùng làm thức ăn chăn nuôi, còn lại đỿu được “luyện‿ mỡ cá. Mỗi năm ĿBSCL làm ra gần 100.000 tấn mỡ cá từ phế phẩm.
Ŀể “luyện mỡ‿, ngưỿi làm thủ công dùng thêm một số phụ gia. Ông Hồ Xuân Thiên, ngưỿi từng nghiên cứu sản xuất thành công dầu sinh hỿc từ mỡ cá, cho rằng một số ngưỿi biết được qui trình sản xuất dầu biodiesel: mỡ cá (thành phần chính là triglyceride) tác dụng với mêthanol dưới chất xúc tác là xút (NaOH) sẽ cho ra biodiesel, glycerin.
Tuy nhiên, để thu được sản phẩm có độ đồng nhất không lẫn tạp chất, đạt các chỉ tiêu lý hóa sử dụng cho động cơ, đòi hỿi cần một qui trình sản xuất gồm nhiỿu công đoạn và các phản ứng tinh luyện với điỿu kiện phản ứng, xúc tác khá phức tạp. Nếu không đảm bảo được yêu cầu đó, sản phẩm thu được chỉ là các acid béo và glycerin. Như vậy sản phẩm ở các lò “luyện mỡ‿ chủ yếu là các acid béo. Các acid béo này có màu giống như biodiesel, tan trong dầu DO, nó dùng chạy máy được nhưng gây hư hỿng máy.
#223/03/2007
Dự án sản xuất dầu Bio-diesel từ mỡ cá tra, cá basa
Một trạm bán dầu Diesel ở Issaquah, tiểu bang Washington hôm 30-8-2005. AFP PHOTO
Dầu Diesel sinh hỿc, tức Biodiesel, chiết xuất từ mỡ cá Basa đang được một số nông dân sử dụng cho máy xay lúa, hoặc động cơ ghe máy. Hiện có hai dự án chuẩn bị vận hành ở An Giang và Cần Thơ, để tận dụng 70 ngàn tấn mỡ cá Basa bị loại bỿ mỗi năm ở vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Nếu trở thành hiện thực, hàng chục triệu lít dầu Diesel sinh hỿc sẽ được đưa ra thị trưỿng vào năm 2007. Giá thành dầu diesel làm từ mỡ cá Basa rẻ hơn diesel dầu mỿ khá nhiỿu, tuy nhiên một số nhà khoa hỿc tỿ ra quan ngại vỿ ảnh hưởng sức khoẻ cộng đồng, cũng như khung pháp lý vỿ tiêu chuẩn nhiên liệu sinh hỿc.
Nam Nguyên phỿng vấn Phó Giáo Sư Tiến Sĩ Hồ Sơn Lâm thuộc Viện Khoa Hỿc Vật Liệu Ứng Dụng tại TP.HCM và được ông giải đáp:
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Vùng đồng bằng sông Cửu Long ngưỿi ta dùng mỡ cá Basa rồi ester hoá và đem ra chạy ghe xuồng.
Vỿ nguyên lý mỡ cá cũng là một dạng triglyceride nên phải ester hoá để lấy những acid tự do ra ngoài. Sau ester hoá thì nó cũng giống như dạng dầu thực vật. Ngưỿi ta đã sử dụng chạy ghe xuồng thì nói chung nó cũng giống như các loại dầu thực vật khác.
Nam Nguyên: Thưa vùng đồng bằng sông Cửu Long đã bán biodiesel mỡ cá trên thị trưỿng, phải chăng chỉ là tự phát ?
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Nhà nước hiện nay chưa có một chiến lược cụ thể nào vỿ chuyện này. Chưa có các chỉ tiêu, thí dụ biodiesel Việt Nam là gì. Ở Châu Âu hay Mỹ ngưỿi ta có chỉ tiêu cụ thể nhưng ở ta thì chưa có như thế.
Ŀứng vỿ mặt nguyên liệu mà nói thì có tác dụng là bớt phụ thuộc vào dầu mỿ, nhưng mà điỿu tôi băn khoăn và đã đưa ra khuyến cáo: chất lượng biodiesel từ mỡ cá được sản xuất như thế nào, có kiểm tra có đánh giá hay không và đặc biệt trong khí thải của nó như thế nào, đây là điỿu tôi quan tâm nhất.
PGS-TS Hồ Sơn Lâm
Thứ hai là chưa có qui định phát triển nguồn nguyên liệu nào, hay là chính sách đầu tư xây dựng nhà máy, xây dựng vùng nguyên liệu v…v
Vừa rồi chúng tôi đã tổ chức hội thảo vỿ nhiên liệu sinh hỿc nguồn gốc Việt Nam, chính phủ sau đó đã tỿ ra quan tâm nhiỿu hơn vỿ vấn đỿ này.
Nam Nguyên: Trên internet cho biết sắp đưa diesel sinh hỿc từ mỡ cá basa ra thị trưỿng kể cả thị trưỿng TP.HCM. Sản lượng ước tính rất lớn, như vậy ông có nghĩ là vấn đỿ này có triển vỿng thuận lợi và đem lại lợi ích cho cộng đồng hay không ?
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Lượng cá basa ở đồng bằng sông Cửu Long khá lớn, việc chuyển thành nhiên liệu sinh hỿc là khả thi. Ŀiỿu này tuy là tự phát nhưng một số doanh nghiệp đã sử dụng.
Ŀứng vỿ mặt nguyên liệu mà nói thì có tác dụng là bớt phụ thuộc vào dầu mỿ, nhưng mà điỿu tôi băn khoăn và đã đưa ra khuyến cáo: chất lượng biodiesel từ mỡ cá được sản xuất như thế nào, có kiểm tra có đánh giá hay không và đặc biệt trong khí thải của nó như thế nào, đây là điỿu tôi quan tâm nhất.
Bởi vì các loại mỡ động vật lúc cháy thưỿng thì hàm lượng Nitơ tạo nên các hợp chất Nitơ NOO, NOx … Ŀó là những tác nhân gây ung thư, nếu như không được xử lý tốt loại bỿ những hợp chất đó ra mà đem đốt lên trong động cơ diesel, vô hình chung làm tăng lượng NOx trong không khí và ngưỿi sử dụng cái đó sau một thỿi gian lâu dài sẽ mắc bệnh.
Ŀiỿu tôi băn khoăn nhất là như vậy, muốn giải toả việc này thì phải có một qui trình đánh giá dầu biodiesel đó như thế nào, xem thử khí thải của nó ra sao, có đạt tiêu chuẩn hay không. Nếu không thì phải làm mỿi cách để đạt chuẩn như các nước khác đã làm.
Nam Nguyên: Thưa ông như vậy hiện giỿ chưa có khung pháp lý và chưa có lộ trình để có thể thương mại hoá ?
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Rất tiếc đúng là như vậy. Thí dụ Nhà nước bảo trong 5 năm nữa sẽ sử dụng 5% biodiesel trong dầu diesel, thì trong 5 năm đó ngưỿi ta sẽ đầu tư vào xây dựng nhà máy, xây dựng vùng nguyên liệu, đầu tư vào tạo các điểu kiện vỿ bộ tiêu chuẩn.
Rồi đúng 5 năm sau bắt đầu làm là tốt. Thí dụ như châu Âu nghiên cứu rất lâu mãi tới 1/1/2005 mới quyết định pha 5% biodiesel trong dầu diesel. Việt Nam thì trong thỿi gian tới chắc chắn sẽ phải làm như vậy, lộ trình thì tôi không được rõ lắm.
Nam Nguyên: Thưa ông, ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, ngưỿi ta cũng pha biodiesel mỡ cá vào diesel theo tỷ lệ 5% và thậm chí 50% ?
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Chúng tôi đã thử nghiệm với dầu thực vật thì cũng có thể pha lên tới 45 hoặc 50% , máy vẫn nổ bình thưỿng. Nhưng hậu quả lâu dài của động cơ như thế nào thì cũng chưa được nghiên cứu cho kỹ.
Bởi vì ở Việt Nam những công trình nghiên cứu như thế có rất ít tiỿn, điỿu kiện nghiên cứu rất khó. Cho nên chúng tôi chỉ dừng lại ở mức 20% như bên Mỹ. Rất nhiỿu công trình công bố ở mức đó là không làm hỿng máy hóc.
Tôi mới chỉ thử tới mức 25%, 30% máy móc vẫn bình thưỿng, chứ ở mức 50% thì thực sự chưa thử qua. Tôi nghĩ máy sẽ vẫn nổ nhưng hậu quả lâu dài thì chưa đánh giá được.
Nam Nguyên: Ông có thông tin vỿ giá thành sản xuất biodiesel từ mỡ cá, có ích lợi không?
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Chỉ tính riêng chuyện mỡ cá basa cho đến nay là vứt đi. Tất nhiên ở các nước tiên tiến ngưỿi ta sẽ làm cách khác, cũng như tôi từng khuyến cáo là không nên dùng mỡ cá để làm biodiesel, bởi vì nó có hàm lượng vitamin rất nhiỿu, dùng nó để sản xuất ra vitamin cho đồng bào nghèo tôi nghĩ có giá trị nhiỿu lần so với biodiesel.
Thế nhưng cái này thuộc vỿ quyỿn của ngưỿi ta, ngưỿi ta cứ làm vì thấy lợi trước mắt. Tôi nghĩ là với một trữ lượng basa lớn tạo ra một sản phẩm thì cũng là việc làm tốt thôi, nhưng như tôi đã nói chất lượng của nó phải được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn, còn vỿ mặt nhiên liệu thì nói chung là sử dụng được.
Nam Nguyên: Xin cảm ơn PGS-TS Hồ Sơn Lâm vỿ các thông tin ông dành cho đài chúng tôi.
Một trạm bán dầu Diesel ở Issaquah, tiểu bang Washington hôm 30-8-2005. AFP PHOTO
Dầu Diesel sinh hỿc, tức Biodiesel, chiết xuất từ mỡ cá Basa đang được một số nông dân sử dụng cho máy xay lúa, hoặc động cơ ghe máy. Hiện có hai dự án chuẩn bị vận hành ở An Giang và Cần Thơ, để tận dụng 70 ngàn tấn mỡ cá Basa bị loại bỿ mỗi năm ở vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Nếu trở thành hiện thực, hàng chục triệu lít dầu Diesel sinh hỿc sẽ được đưa ra thị trưỿng vào năm 2007. Giá thành dầu diesel làm từ mỡ cá Basa rẻ hơn diesel dầu mỿ khá nhiỿu, tuy nhiên một số nhà khoa hỿc tỿ ra quan ngại vỿ ảnh hưởng sức khoẻ cộng đồng, cũng như khung pháp lý vỿ tiêu chuẩn nhiên liệu sinh hỿc.
Nam Nguyên phỿng vấn Phó Giáo Sư Tiến Sĩ Hồ Sơn Lâm thuộc Viện Khoa Hỿc Vật Liệu Ứng Dụng tại TP.HCM và được ông giải đáp:
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Vùng đồng bằng sông Cửu Long ngưỿi ta dùng mỡ cá Basa rồi ester hoá và đem ra chạy ghe xuồng.
Vỿ nguyên lý mỡ cá cũng là một dạng triglyceride nên phải ester hoá để lấy những acid tự do ra ngoài. Sau ester hoá thì nó cũng giống như dạng dầu thực vật. Ngưỿi ta đã sử dụng chạy ghe xuồng thì nói chung nó cũng giống như các loại dầu thực vật khác.
Nam Nguyên: Thưa vùng đồng bằng sông Cửu Long đã bán biodiesel mỡ cá trên thị trưỿng, phải chăng chỉ là tự phát ?
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Nhà nước hiện nay chưa có một chiến lược cụ thể nào vỿ chuyện này. Chưa có các chỉ tiêu, thí dụ biodiesel Việt Nam là gì. Ở Châu Âu hay Mỹ ngưỿi ta có chỉ tiêu cụ thể nhưng ở ta thì chưa có như thế.
Ŀứng vỿ mặt nguyên liệu mà nói thì có tác dụng là bớt phụ thuộc vào dầu mỿ, nhưng mà điỿu tôi băn khoăn và đã đưa ra khuyến cáo: chất lượng biodiesel từ mỡ cá được sản xuất như thế nào, có kiểm tra có đánh giá hay không và đặc biệt trong khí thải của nó như thế nào, đây là điỿu tôi quan tâm nhất.
PGS-TS Hồ Sơn Lâm
Thứ hai là chưa có qui định phát triển nguồn nguyên liệu nào, hay là chính sách đầu tư xây dựng nhà máy, xây dựng vùng nguyên liệu v…v
Vừa rồi chúng tôi đã tổ chức hội thảo vỿ nhiên liệu sinh hỿc nguồn gốc Việt Nam, chính phủ sau đó đã tỿ ra quan tâm nhiỿu hơn vỿ vấn đỿ này.
Nam Nguyên: Trên internet cho biết sắp đưa diesel sinh hỿc từ mỡ cá basa ra thị trưỿng kể cả thị trưỿng TP.HCM. Sản lượng ước tính rất lớn, như vậy ông có nghĩ là vấn đỿ này có triển vỿng thuận lợi và đem lại lợi ích cho cộng đồng hay không ?
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Lượng cá basa ở đồng bằng sông Cửu Long khá lớn, việc chuyển thành nhiên liệu sinh hỿc là khả thi. Ŀiỿu này tuy là tự phát nhưng một số doanh nghiệp đã sử dụng.
Ŀứng vỿ mặt nguyên liệu mà nói thì có tác dụng là bớt phụ thuộc vào dầu mỿ, nhưng mà điỿu tôi băn khoăn và đã đưa ra khuyến cáo: chất lượng biodiesel từ mỡ cá được sản xuất như thế nào, có kiểm tra có đánh giá hay không và đặc biệt trong khí thải của nó như thế nào, đây là điỿu tôi quan tâm nhất.
Bởi vì các loại mỡ động vật lúc cháy thưỿng thì hàm lượng Nitơ tạo nên các hợp chất Nitơ NOO, NOx … Ŀó là những tác nhân gây ung thư, nếu như không được xử lý tốt loại bỿ những hợp chất đó ra mà đem đốt lên trong động cơ diesel, vô hình chung làm tăng lượng NOx trong không khí và ngưỿi sử dụng cái đó sau một thỿi gian lâu dài sẽ mắc bệnh.
Ŀiỿu tôi băn khoăn nhất là như vậy, muốn giải toả việc này thì phải có một qui trình đánh giá dầu biodiesel đó như thế nào, xem thử khí thải của nó ra sao, có đạt tiêu chuẩn hay không. Nếu không thì phải làm mỿi cách để đạt chuẩn như các nước khác đã làm.
Nam Nguyên: Thưa ông như vậy hiện giỿ chưa có khung pháp lý và chưa có lộ trình để có thể thương mại hoá ?
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Rất tiếc đúng là như vậy. Thí dụ Nhà nước bảo trong 5 năm nữa sẽ sử dụng 5% biodiesel trong dầu diesel, thì trong 5 năm đó ngưỿi ta sẽ đầu tư vào xây dựng nhà máy, xây dựng vùng nguyên liệu, đầu tư vào tạo các điểu kiện vỿ bộ tiêu chuẩn.
Rồi đúng 5 năm sau bắt đầu làm là tốt. Thí dụ như châu Âu nghiên cứu rất lâu mãi tới 1/1/2005 mới quyết định pha 5% biodiesel trong dầu diesel. Việt Nam thì trong thỿi gian tới chắc chắn sẽ phải làm như vậy, lộ trình thì tôi không được rõ lắm.
Nam Nguyên: Thưa ông, ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, ngưỿi ta cũng pha biodiesel mỡ cá vào diesel theo tỷ lệ 5% và thậm chí 50% ?
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Chúng tôi đã thử nghiệm với dầu thực vật thì cũng có thể pha lên tới 45 hoặc 50% , máy vẫn nổ bình thưỿng. Nhưng hậu quả lâu dài của động cơ như thế nào thì cũng chưa được nghiên cứu cho kỹ.
Bởi vì ở Việt Nam những công trình nghiên cứu như thế có rất ít tiỿn, điỿu kiện nghiên cứu rất khó. Cho nên chúng tôi chỉ dừng lại ở mức 20% như bên Mỹ. Rất nhiỿu công trình công bố ở mức đó là không làm hỿng máy hóc.
Tôi mới chỉ thử tới mức 25%, 30% máy móc vẫn bình thưỿng, chứ ở mức 50% thì thực sự chưa thử qua. Tôi nghĩ máy sẽ vẫn nổ nhưng hậu quả lâu dài thì chưa đánh giá được.
Nam Nguyên: Ông có thông tin vỿ giá thành sản xuất biodiesel từ mỡ cá, có ích lợi không?
PGS-TS Hồ Sơn Lâm: Chỉ tính riêng chuyện mỡ cá basa cho đến nay là vứt đi. Tất nhiên ở các nước tiên tiến ngưỿi ta sẽ làm cách khác, cũng như tôi từng khuyến cáo là không nên dùng mỡ cá để làm biodiesel, bởi vì nó có hàm lượng vitamin rất nhiỿu, dùng nó để sản xuất ra vitamin cho đồng bào nghèo tôi nghĩ có giá trị nhiỿu lần so với biodiesel.
Thế nhưng cái này thuộc vỿ quyỿn của ngưỿi ta, ngưỿi ta cứ làm vì thấy lợi trước mắt. Tôi nghĩ là với một trữ lượng basa lớn tạo ra một sản phẩm thì cũng là việc làm tốt thôi, nhưng như tôi đã nói chất lượng của nó phải được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn, còn vỿ mặt nhiên liệu thì nói chung là sử dụng được.
Nam Nguyên: Xin cảm ơn PGS-TS Hồ Sơn Lâm vỿ các thông tin ông dành cho đài chúng tôi.
#323/03/2007
Lớp mình có anh Hưng Thành, và Bích Hòa đang nghiên cứu đỿ tài này! Hy vỿg các bạn đó thành công!
Vui lòng đăng nhập để trả lời.