Tôi vẫn còn nhớ rất rõ, cách đây gần bốn năm, tôi đã có dịp vào xã Nghi Sơn, huyện Tĩnh Gia Thanh Hóa công tác. Khi ấy, dải đất duyên hải tận cùng của xứ Thanh này còn rất nghèo, thậm chí thuộc diện đặc biệt khó khăn.
Người Thanh Hóa khi “xếp hạng” về sự nghèo đói trong tỉnh từ lâu đã có câu: “Nhất Xương, nhì Gia”, nghĩa là nghèo nhất là Quảng Xương, thứ nhì là Tĩnh Gia. Mảnh đất này dù rộng, người đông, có đủ cả rừng, biển và nhiều điều kiện thuận lợi nhưng sau thời kỳ bao cấp, vẫn không vươn lên được.
Hồi đó, con đường từ Quốc lộ 1A vào đến xã Nghi Sơn nhiều đoạn còn là đường đất, gặp đúng mùa mưa nên bùn nhão như cháo, đi lại rất khó khăn, cánh xe ôm cũng phải lắc đầu ngán ngẩm. Cả một vùng mênh mông chỉ là những cánh đồng lổn nhổn đá trắng và những vạt đồi trọc cằn cỗi. Trên đường, phải đợi một lúc lâu mới thấy bóng xe máy chạy qua, phương tiện đi lại chủ yếu vẫn còn là xe thồ, xe đạp.
Thế nhưng, trở lại Nghi Sơn lần này, tôi ngỡ ngàng không còn nhận ra mảnh đất ấy nữa.
Đang có một Nghi Sơn rất khác, rất lạ!
Tấm áo mới trên mảnh đất cằn
Khi tôi nói ra cảm giác của mình, anh Trịnh Xuân Hoàng, Phó tổng giám đốc Công ty Xây lắp Dầu khí Thanh Hóa cười bảo: “Nghi Sơn đã khác và sẽ còn khác nữa, khác đến từng mét đất bụi cây, từng bờ lau ngọn cỏ. Chẳng nói đâu xa, ngay chính trên con đường chúng tôi đi lại hàng ngày ở đây, chỉ hôm trước đến hôm sau đã thấy không còn nhận ra nữa rồi. Từ năm 2008, khi Dự án Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn được xây dựng ở đây, mảnh đất này đã khoác lên mình một tấm áo mới, cứ như một giấc mơ”.
Dự án Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn được xây dựng trên diện tích thuộc 7 xã của huyện Tĩnh Gia gồm: Mai Lâm, Tĩnh Hải, Hải Yến, Hải Bình, Hải Thượng, Hải Hà và Nghi Sơn. Đây là dự án trọng điểm quốc gia, là một trong những dự án lớn nhất cả nước với tổng vốn đầu tư lên đến 7 tỉ USD. Như để chứng minh cho điều này, anh Hoàng đọc đọc vanh vách: “Dự án này nằm trên mặt bằng rất lớn lớn gồm nhiều hạng mục xây dựng. Theo thiết kế khu vực xây dựng nhà máy có diện tích giải phóng mặt bằng lên tới gần 1.000ha, trong đó có 325ha xây dựng nhà máy chính, còn lại là diện tích của tuyến ống xuất, nhập; khu vực cảng; khu mỏ khai thác vật liệu; khu bãi thải đất đá. Khối lượng đào lấp lên tới 7 triệu m3 và tổng vốn đầu tư do Petro Vietnam và các bên liên doanh góp vốn”.
Thông tin anh Hoàng vừa đưa ra có vẻ như rất khó để tưởng tượng. Hãy hiểu về quy mô của nhà máy này một cách đơn giản rằng: Khi đi vào vận hành, nó có công suất giai đoạn một là 10 triệu tấn/năm, gấp 1,5 lần công suất thiết kế của Dự án Lọc hóa dầu Dung Quất. Và đây là liên hợp lọc hóa dầu lớn nhất Việt Nam!.
Như lời ông Mai Văn Ninh, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Thanh Hóa đã từng nói trong buổi lễ khởi công dự án ngày 10-5-2008: “Dự án này sẽ biến mảnh đất có nền nông nghiệp thuần nông yếu kém sang lao động công nghiệp; góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia; tạo tiền đề quan trọng cho ngành công nghiệp hóa dầu, công nghiệp phụ trợ và các ngành dịch vụ khác phát triển”.
Cách đây 5 năm, khu vực những xã như Mai Lâm, Tĩnh Hải vẫn còn là một miền quê đói nghèo và mông muội. Hồi ấy, đến xã Mai Lâm rất khó gặp được thanh niên trai tráng mà chủ yếu gặp cụ già và trẻ em. Là bởi nghèo đói quá, thanh niên mới lớn đã rủ nhau bỏ làng đi tứ xứ kiếm cơm. Đàn ông nếu người nào “liều lĩnh” thì vay tiền ngân hàng đi xuất khẩu lao động ở Đài Loan, Ma Cao…, đàn bà con gái thì rất nhiều người theo nhau xuống thành phố kiếm miếng ăn bằng “vốn tự có”. Cả một dải đất rộng mênh mông, có biển, có rừng nhưng không thể tự tìm lối đi thoát nghèo cho mình.
Từ khi thông tin về một đại dự án sẽ được đầu tư xây dựng tại mảnh đất này, người dân bắt đầu rục rịch kéo nhau về. Họ học nghề rồi xung vào đội quân công nhân trong công trường. Đất đai lên giá từng ngày, hàng quán nô nức mở ra, cả một vùng đất tối tăm cựa mình thay da đổi thịt.
Để nhường đất cho dự án, đã có tất cả 454 hộ dân phải di dời ra khỏi mặt bằng nhà máy. Nếu trước đây công tác di chuyển các hộ dân lên khu tái định cư gặp rất nhiều khó khăn do người dân chưa đồng thuận với các chính sách đền bù thì đến nay, 100% người dân đã nhượng lại đất cho Nhà nước và vui vẻ nhận đất tái định cư. Anh Nguyễn Văn Tuấn – Bí thư Chi bộ thôn Trung Yến, xã Hải Yến cho biết: “Dân rất vui vẻ với các chính sách của Nhà nước ban hành. Mặc dù có hàng chục hộ dân đến nay vẫn chưa nhận được tiền đền bù, nhưng đã tình nguyện đi nhận đất tái định cư và vay vốn ngân hàng để xây dựng nhà cửa kịp giao lại mặt bằng cho các dự án. Tình trạng kéo dài việc di dời trước đây là do quyền lợi của người dân chưa được đáp ứng, chứ người dân chưa bao giờ không đồng thuận với chính sách của Nhà nước”.

Mô hình nhà máy
Trong ngôi nhà khang trang vừa mới hoàn thiện ở khu tái định cư Nguyên Bình, bà Nguyễn Thị Trường hồ hởi: “Lên trên này bước đầu còn khó khăn trong việc bắt nhịp với cuộc sống mới, nhưng bà con chúng tôi ai ai cũng vui, cũng cố gắng vì mình cũng có đóng góp nho nhỏ cho sự phát triển chung của quê hương. Điều chúng tôi mong mỏi nhất là sau này, lớp con cháu chúng tôi được vào làm việc trong các nhà máy, xí nghiệp, rồi cũng đóng góp công sức, trí tuệ của mình cho quê nhà. Chúng tôi còn biết rằng vài năm nữa thôi, chỗ chúng tôi ở sẽ trở thành phố, thành phường…”.
Dáng dấp của một công trình vĩ đại
Tôi vào Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn đúng thời điểm công đoạn san lấp mặt bằng đã vào cuối giai đoạn hai, chuẩn bị bàn giao mặt bằng cho Công ty liên doanh và tổng thầu.
Anh Trịnh Xuân Hoàng cho biết: “Công việc xây dựng Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn phải được tiến hành hết sức khẩn trương để đến năm 2013 có thể chạy thử và đến đầu năm 2014 đi vào vận hành thương mại. Với một kế hoạch xây dựng đã được hoạch định chặt chẽ, trách nhiệm san lấp, bàn giao mặt bằng là rất nặng nề. Đây là hạng mục khởi đầu nhưng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, quyết định tiến độ xây dựng của dự án”.
Quá trình san lấp mặt bằng nhà máy được chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn một là tôn nền lên độ cao 4,5m so với mực nước biển, giai đoạn hai tiếp tục nâng nền lên thành 6m. Mặt bằng nhà máy được thiết kế hình mái thoai thoải. Khi trời mưa, nước sẽ chảy xuống từ những mái đất đó xuống đường mương bên dưới để thoát ra ngoài và giữa cho nền đất luôn được khô ráo, bảo đảm an toàn khi xây dựng nhà máy. Theo nội dung hợp đồng Tổng Công ty cổ phần Xây lắp Dầu khí đã được chọn là nhà thầu san lấp hoàn thiện mặt bằng nhà máy.
Kỹ sư Hoàng Hiếu Hùng, 30 tuổi – Chỉ huy công trường đưa tôi đến con mương thoát nước thẳng tắp, nơi có 5 chiếc máy gầu đang xoay tua vục đất dưới lòng mương lên để đổ bê tông. Sẽ có hơn 12 cây số mương thoát nước, sâu 2m và rộng 14m chạy vòng quanh công trường. Anh Hùng bảo: “Trông thì đơn giản thế thôi nhưng có đào mương ở đây mới biết nó vô cùng gian nan, vất vả. Nền địa chất ở đây là địa chất ven biển, đất nền rất yếu và liên tục gặp cát chảy và mạch nước ngầm. Vô phúc đang đào mương mà đào trúng mạch ngầm thì đúng là “đại họa”. Nước phụt lên như vòi rồng, cuốn theo bùn cát, đất đá và làm mương ngập úng”. Khi đó, anh Hùng phải huy động máy bơm cỡ lớn, liên tục bơm nước ra ngoài, nước rút được đến đâu là đổ bê tông ngay đến đó. Những hôm gặp phải mạch ngầm, không còn cách nào khác toàn bộ anh em công nhân đều phải tăng ca làm thông đêm. Họ cứ thế, vắt sức mình ra che chắn đến khi nào qua đoạn “thủy tặc” thì thôi. Thế nên, mỗi khi có ai đó hô lên “gặp mạch ngầm rồi!” là anh em công nhân ai nấy đều tái mặt, lè lưỡi.
Để nâng độ cao nền công trình lên 6m so với mực nước biển, theo dự tính, anh em công nhân sẽ phải “đào” hơn… 7 triệu m3 đất đá về để tôn nền. Đất móng là loại đất đỏ được “dỡ” từ ngọn núi Chuột Chù ngay sát chân công trình, đất trên mặt phải là loại đất pha cát được chuyển từ núi Đồng Vàng về đây. Anh em công nhân ở đây không ai không nhớ đợt giáp tết 2009, Ban Quản lý Dự án Lọc hóa dầu Nghi Sơn và Tổng Công ty cổ phần Xây lắp Dầu khí Viêt Nam đã phát động phong trào thi đua “30 ngày đêm cho mục tiêu san lấp 25.000m3/ngày”. Mục tiêu của chiến dịch là tìm phương án hợp lý trong tổ chức thi công và huy động tối đa máy móc thiết bị của các nhà thầu lên công trường. Toàn công trường đã huy động mức cao nhất sức người và thiết bị với hơn 400 đầu xe, máy các loại phục vụ khai thác đất.
Chuyện về những con người đặc biệt
Đối với phần đông người dân ở đây, Dự án Lọc hóa dầu Nghi Sơn không chỉ tạo động lực to lớn cho phát triển kinh tế khu vực nam Thanh Hóa – Bắc Nghệ An và các vùng phụ cận mà quan trọng nhất, nó đã tạo việc làm cho hàng vạn lao động trong giai đoạn xây dựng và hàng ngàn lao động trong giai đoạn vận hành…
Hôm có mặt tại công trường, tôi được nghe anh em là thợ lái máy xúc tâm sự rất thật về cuộc sống của họ. Tôi gặp anh Trần Đình Bá, 35 tuổi là thợ lái máy xúc bậc 1 tại công trường này. Anh Bá có dáng người nhỏ thó như cái “kẹo mút”, là thợ lái máy xúc đã 15 năm nhưng vẫn thích lối ăn mặc nền nã, áo sơmi là phẳng phiu, quần âu ly dựng thẳng tắp như dân văn phòng. Trái với anh, cánh thợ lái máy xúc ở công trường Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn này trông cậu nào cũng to lừng lững, thô ráp và góc cạnh.
Trong tiết trời lạnh, gió biển ù ù thổi sởn gai ốc mà có anh thợ chỉ đánh đúng một chiếc áo ba lỗ, bắp nổi cuồn cuộn và đầy dầu mỡ. Họ có đặc điểm đặc biệt rất dễ nhận thấy là bàn tay họ rất thô, các ngón tay to xù xụ và trong lòng bàn tay thì đều… tăm tắp những cục chai sần bằng bằng đầu ngón tay cái. Thế mới có chuyện, ngày đi làm, tối về cơm nước xong là các cậu lại xòe tay ra, dùng dao lam “pha” ra những miếng bì mỏng tang từ những cục chai sần đó rồi hơ vào nến cháy lẹt đẹt cho… thơm.
Anh Bá là thợ lái máy xúc được liệt vào hàng kiện tướng ở công trường này. Rít hơi thuốc lá thật dài, anh tếu táo: “Mấy năm nay, tối nào cũng dùng dao cắt thịt mình, cắt hôm trước thì hôm sau lại lồi nên. Nếu ngày nào cũng cắt thế rồi gom lại thì hơn 15 năm lái máy xúc, tớ đã thiến từ tay mình đi vài cân thịt bì rồi. Nhiều lúc, nghĩ mình cứ như… yêu tinh”.
Quyết tâm hoàn thành đúng chỉ tiêu, tiến độ công việc, anh em công nhân ra công trường từ sáng sớm và đến tối mịt mới về nhà. Trong một tháng ấy, chân núi Chuột Chù lúc nào cũng đỏ đèn, tiếng máy xúc không lúc nào ngớt.
Anh Đinh Văn Khẩn, 28 tuổi, công nhân lái xe ben tại PVC Thanh Hóa nhớ lại: “Hồi buông tay lái ra, ăn nhoáng nhoàng bát cơm là lăn ra ngủ ngay. Tôi và năm anh em nữa được bố trí ngủ tạm trong căn nhà lợp mái gianh của một hộ dân tái định cư để lại. Nhà cũ, vách liếp, cột gỗ đã mục lên mỗi khi gió biển ùa vào là cả trái nhà rung lên bần bật. Tối đó gió to giật tung cả mái gianh ném sang một bên. Thế mà cả 6 anh em ngủ say như chết, sáng hôm sau tỉnh dậy mới biết nhà đã bị tốc mái”.
Chẳng nói đâu xa, chuyện anh em văn phòng trong Ban điều hành dự án ở nhà Container cũng lắm điều hài hước. Dãy văn phòng làm việc được tận dụng, chế tạo lại từ bốn thùng xe Container loại 20 feet. Anh em cũng trổ cửa ra vào, cửa sổ, dùng xốp ốp trần chống nóng. Mùa đông thì đỡ nhưng mùa hè thì những căn phòng này biến thành “thùng lửa”. Nắng hắt xuống mái nhà, hắt xuống những vách tôn nóng đến mức điều hòa nhiệt độ chạy hết công suất cũng chả ăn thua gì. Những hôm mất điện là anh em cán bộ lại lũ lượt “di tản” tránh nắng. Những hôm đó nắng thiêu đến nỗi cầm chiếc chiếu cói lên bẻ giòn vụn như bẻ bánh đa! Nóng đến nỗi nứt cốc thủy tinh, cong vênh bàn ghế thì quả là một thứ nóng khủng khiếp.
Chuyện ăn ở như thế, nhưng nghe anh em kể chuyện giọng cứ nhẹ tênh, không một câu phàn nàn. Thế nhưng, từ những đôi bàn tay ấy, dáng dấp của một công trình vĩ đại đã dần hiện lên trên mảnh đất cằn cỗi thuộc diện nghèo nhất xứ Thanh này. Chia tay tôi, anh Khẩn nói, giọng bồi hồi pha chút tự hào: “Chúng tôi cũng là người con đất này, sinh ra và lớn lên ở đây. Chúng tôi luôn tự hào rằng, rồi đây trong dòng dầu từ nhà máy tỏa đi các miền đất nước có mồ hôi công sức của chúng tôi từ những ngày đầu tiên. Và quan trọng hơn cả, rồi đây người đời sẽ quên đi câu nói Nhất Xương, nhì Gia đã tồn tại từ ngàn đời”.
- Vũ Minh Tiến (Theo PetroTimes)
Bản tin Công nghệ dầu khí