Thông tư 11/2011 được ban hành ngày 29/4/2011 về chấm dứt huy động và cho vay vốn bằng vàng của tổ chức tín dụng với mục tiêu loại trừ vàng khỏi hệ thống tín dụng và không cho phép sử dụng nó làm phương tiện dẫn vốn. Tổ chức tín dụng phải tất toán các hoạt động cho vay bằng vàng. Nếu tổ chức tín dụng đã chuyển vàng thành tiền thì phải mua vàng trả lại với hạn chót là 30/6/2011.
Người ta có thể thấy hai tác động lớn và tức thì của Thông tư 11. Thứ nhất, nhu cầu vàng tăng vọt do trước đó vàng đã được các tổ chức tín dụng (TCTD) bán để lấy tiền đồng cho khách hàng vay. Không ai biết con số cụ thể là bao nhiêu nhưng trong vòng hai tháng kể từ ngày 29/4 đến ngày 30/6/2011 các ngân hàng phải thu hồi lại số vàng đã cho vay và mua lại số vàng đã bán để trả cho người gửi.
Có thể một số tổ chức tín dụng đã thua lỗ do giá vàng lên và nhiều tổ chức, cá nhân có vàng đã kiếm lời lớn. Kể từ nay tổ chức tín dụng chỉ có thể giữ hộ vàng cho tổ chức, cá nhân có vàng và người có vàng không còn được hưởng lãi suất từ gửi vàng nữa.
Sáu tháng sau khi thông tư 11 ra đời, ngày 6/10/2011 NHNN lại ban hành Thông tư số 32/2011/TT-NHNN với nội dung cho phép "ngân hàng thương mại đáp ứng đủ các điều kiện quy định tại khoản 3 điều này được chuyển đổi lượng vàng huy động và giữ hộ tồn quỹ và mở tài khoản vàng ở nước ngoài để bảo hiểm rủi ro biến động giá vàng".
Điều kiện nêu trong "khoản 3 điều này" khá mơ hồ và tạo khoảng trống cho sự tùy ý vì không ít ngân hàng thương mại có thể đáp ứng được các tiêu chí được nêu. Tuy nhiên, một biện pháp giảm thiểu rủi ro được quy định trong Thông tư 32: ngân hàng thương mại được bán chỉ được bán tối đa 40% lượng vàng tồn quỹ. Đáng chú ý là bên cạnh việc được phép mở tài khoản vàng ở nước ngoài và nếu "gặp khó khăn trong việc mua vàng vật chất bù đắp lượng vàng tồn quỹ đã chuyển đổi thành tiền tại thị trường trong nước, NHNN sẽ xem xét cho phép nhập khẩu vàng để bù đắp lượng vàng tồn quỹ đã chuyển đổi". Như vậy, bằng Thông tư 32, NHNN đã tạo khung pháp lý cho NHTM buôn vàng và nhập khẩu vàng.
Không ai có thông tin gì mức độ rủi ro của thị trường vàng thời điểm tháng 10/2011 so với tháng 6/2011. Điều có thể thấy rõ là Thông tư 32 hầu như đã vô hiệu hóa Thông tư 11 và các tổ chức tín dụng luôn có nhu cầu sử dụng khối vàng họ đang giữ hộ người dân vào kinh doanh.
Sáu tháng sau khi nới lỏng quy định về các hoạt động sử dụng vàng của tổ chức tín dụng, NHNN một lần nữa sửa đổi Thông tư 11 bằng Thông tư số 12/2012/TT-NHNN ngày 27/4/2012. Lần này, các TCTD lại bị cấm bán vàng để lấy tiền kinh doanh và buộc phải hoàn lại số vàng đã bán và đóng tài khoản vàng ở nước ngoài.
Tuy nhiên có lẽ do lo ngại TCTD không đủ thời gian hoàn lại số vàng nên NHNN đã cho phép TCTD tiếp tục phát hành chứng chỉ ngắn hạn bằng vàng đến ngày 25/11/2012. Một điểm đáng chú ý ở Thông tư 12 là NHNN không cho phép TCTD "sử dụng vàng huy động để cầm cố, thế chấp, ký quỹ đảm bảo cho nghĩa vụ trả nợ tiền vay tại tổ chức tín dụng khác". Điều này là hợp lý vì việc sử dụng vàng của dân gửi để thế chấp vay tiền cũng có tác động giống như bán vàng nếu xét về mặt làm gia tăng rủi ro tài chính.
Vậy là đến tháng 4/2012, một lần nữa các TCTD phải chuẩn hoàn trả số vàng đã bán của người gửi và thanh toán các khoản vay đã sử dụng vàng làm tài sản thế chấp.
Tuy nhiên, ngày 23/8/2012, NHNN tiếp tục ban hành Thông tư 24 với nội dung cho phép có ngoại lệ về việc TCTD vay vốn bằng vàng lẫn nhau tùy quyết định của Thống đốc NHNN. Như vậy, một lần nữa NHNN phải nới lỏng quy định về quản lý rủi ro trong hệ thống ngân hàng.
Chưa tính đến việc liệu quy định về quản lý rủi ro như vậy có phải là tốt nhất hay không, rõ ràng quy định pháp luật của Nhà nước đã không được tuân thủ triệt để. Quan trọng hơn, người ta có thể đặt câu hỏi phải chăng 4 tháng sau khi Thông tư 12 có hiệu lực, một số ngân hàng đã không tuân thủ nó hoặc họ đã bán vàng của người gửi khi giá thấp và không thể mua lại số vàng đó khi thời hạn phải tất toán vàng đến.
Hậu quả là hoặc họ không đủ thanh khoản để mua vàng bù lại số đã bán hoặc họ không muốn chấp nhận thua lỗ vì giá vàng đã lên cao hơn nhiều so với lúc bán. Một giải pháp khả dĩ có thể trì hoãn thua lỗ là tạm thời vay của TCTD khác để chờ đến lúc thanh khoản tốt lên hay giá vàng hạ. Dù vì lý do gì, Thông tư 24 đã tạo ra một "không gian sinh tồn" cho một số TCTD nhân danh ổn định hệ thống. Không ai biết TCTD nào nằm trong tầm ngắm của Thông tư 24 nhưng rõ ràng những TCTD đó sẽ được hưởng lợi rất lớn.
Quá trình xây dựng và sửa đổi Thông tư 11 cho thấy quản lý thị trường vàng không dễ. Điều này càng rõ trong thị trường tài chính nơi chính sách quản lý của Nhà nước có thể đem lại sự khác biệt giữa tồn tại và không tồn tại, giữa lỗ và lãi.
Theo TBKTSG
CẬP NHẬT THÔNG TIN THỊ TRƯỜNG HẰNG NGÀY NHANH CHÓNG BẰNG SMS Loại thị trường Cấu trúc mã lệnh Loại thị trường Cấu trúc mã lệnh Giá cà phê hằng ngày [background=#CCCCFF]GIACAFE[/font] gởi 8588 Giá dầu thô, xăng dầu Singapore OIL gởi 8788 Giá hạt tiêu hằng ngày HATTIEU gởi 8588 Giá xăng dầu trong nước XANGDAU gởi 8588 Giá vàng SJC GIASJC gởi 8588 Tỷ giá hối đoái TYGIA gởi 8588 Giá vàng thế giới GIAVANG gởi 8588 Giá cao su CAOSU gởi 8588