Một giàn khoan dầu của Nga tại Bắc Cực
Trong những năm gần đây, thềm lục địa Bắc Cực – kho dầu khí của thế giới – là đối tượng của những tranh chấp địa chính trị nóng bỏng giữa Canađa, Na Uy, Đan Mạch, Mỹ và cả Trung Quốc về quyền khai thác dầu mỏ và khí đốt tại khu vực này. Ước tính, các mỏ dầu và khí đốt với trữ lượng lớn (chiếm hơn 1/5 trữ lượng của thế giới khi chưa được thăm dò) chủ yếu tập trung ở khu vực cực Bắc của Nga.
Theo các chuyên gia, khu vực này có thể chiếm đến 80% tiềm năng dầu khí của Nga và mục tiêu của Nga là trở thành quốc gia hàng đầu thế giới về khai thác hydrocarbon trong những điều kiện khắc nghiệt như ở thềm lục địa Bắc Cực. Câu hỏi được đặt ra là Nga sẽ lựa chọn chiến lược gì trong cuộc đấu tranh không dễ dàng này và đối tượng nào đủ sức khai thác dầu khí ở thềm lục địa Bắc Cực doanh nghiệp nhà nước hay là tư nhân?
Việc khai thác dầu khí ở Bắc Cực là rất khó khăn
Trên thực tế, việc khai thác dầu mỏ và khí đốt tại khu vực thềm lục địa Bắc Cực không chỉ tác động trực tiếp tới lợi ích kinh tế của Nga trong những thập niên tới, mà còn liên quan tới an ninh quốc gia. Do đó, Mátxcơva luôn ủng hộ các giải pháp, chiến lược, nhằm khởi động những dự án khai thác dầu khí quy mô lớn ở khu vực Bắc Cực, trong đó có cả việc hợp tác với Mỹ. Hiện nay, tập đoàn dầu khí Rosneft (Nga) và tập đoàn năng lượng khổng lồ ExxonMobil (Mỹ) đang cùng nhau khai thác dầu khí ở thềm lục địa đảo Sakhalin. Hai tập đoàn này đã thành lập Trung tâm khoa học – dự án Bắc Cực, nhằm khai thác thềm lục địa (ARC). Nhiệm vụ của trung tâm này là kết hợp các công trình hiện có của cả hai tập đoàn với các công nghệ và các dự án mới, bao gồm cả tàu khoan và tàu khai thác cũng như các bệ đứng trên băng.
Về đối tượng tham gia khai thác, các công ty tư nhân của Nga thua thiệt đáng kể trong triển vọng ngắn hạn cũng như dài hạn. Chuyên gia của Công ty tư vấn có uy tín Morgan Stanley nhận định các công ty nhà nước có thể được hưởng lợi từ chương trình ưu đãi của chính phủ như bảo đảm cho vay tín dụng, được phép tiếp cận với các nguồn lực, đặc biệt là được phân bổ tiền từ ngân sách, các ưu đãi về thuế và các quy định được nới lỏng. Trung bình, việc khai thác các mỏ dầu khí trên đất liền cần 5-10 năm mới có thể sinh lời. Các mỏ trên biển với điều kiện khắc nghiệt, như ở Bắc Cực, cần gấp đôi thời gian. Đó là lý do tại sao theo quan điểm của các đối tác phương Tây, việc các công ty tư nhân được phép khai thác các dự án ở thềm lục địa lại có nhiều rủi ro nghiêm trọng, thậm chí phá sản. Bên cạnh đó, các chủ sở hữu tư nhân không chi cho việc giám sát môi trường, dự báo khí tượng, thủy văn, bởi với họ đây là những chi phí vô ích, còn đối với doanh nghiệp nhà nước đó là những cam kết trước người dân.
Theo số liệu của công ty tư vấn Morgan Stanley, kể từ khi thị trường vốn khủng hoảng vào tháng 10/2008, các doanh nghiệp nhà nước vẫn giữ được hoạt động ổn định. Tập đoàn Rosneft trong 4 năm qua đều đưa ra báo cáo hoạt động tích cực. Đây là một ví dụ cho thấy hoạt động của công ty nhà nước trong lĩnh vực năng lượng và dầu khí hiệu quả hơn hoạt động của các công ty tư nhân. Về vấn đề hiện đại hóa hệ thống dầu mỏ và khí đốt của Nga, các công ty nhà nước đang đầu tư cải tiến công nghệ tinh chế dầu mỏ, trong đó có dầu thô “nặng”, và đưa các nhà máy lọc dầu mới vào hoạt động. Năm 2011, Tập đoàn Rosneft đã chi 500 tỷ rúp cho các chương trình đầu tư và phát triển ở các khu vực khí hậu khắc nghiệt. Việc này đã tạo động lực cho sự phát triển của các ngành công nghiệp liên quan – ngành đóng tàu, thông tin liên lạc và xây dựng. Tập đoàn Rosneft còn tài trợ cho các công trình nghiên cứu khoa học. Lần đầu tiên trong nhiều năm, những tác động đến các công trình nghiên cứu địa chất đã tăng lên mạnh mẽ. Rõ ràng rằng nếu không có sự giúp đỡ của các nhà khoa học thì sẽ không thể có được “Dự án Bắc Cực”.
S.Phương (Theo Báo Sự thật Komsomol)