Quyết định quốc hữu hóa Công ty Dầu mỏ YPF của Argentina: Hiệu quả và hệ lụy

90 năm thăng trầm

YPF được thành lập từ năm 1922, dưới thời Tổng thống Hipólito Yrigoyen và là công ty dầu mỏ đầu tiên thuộc sở hữu nhà nước trên thế giới theo đuổi chiến lược tích hợp theo chiều dọc.

Ngay trong năm đầu hoạt động, YPF đã khai thác được đến 2,2 triệu thùng dầu, bằng 3/4 lượng dầu khai thác của Argentina và bằng 4 lần tiêu thụ dầu của Argentina năm đó. Hợp đồng ký năm 1923 với Bethlehem Steel đã tiếp sức cho YPF phát triển mạnh mẽ hơn với việc bắt đầu sản xuất xăng và dầu hỏa. Nhà máy lọc dầu đầu tiên của YPF khánh thành vào năm 1925 tại Ensenada, vào thời điểm đó, lớn thứ 10 thế giới.



Tổng thống Argentina Cristina Fernandez de Kirchner cầm một mẫu khai thác dầu khí đầu tiên tại Argentina khi tuyên bố quốc hữu hóa YPF.

Cũng từ thời điểm này, người sáng lập và cũng là giám đốc đầu tiên của YPF là ông Enrique Mosconi – một người ủng hộ độc lập kinh tế, bắt đầu ủng hộ mạnh mẽ chiến dịch quốc hữu hóa các nguồn tài nguyên dầu khí khởi xướng từ năm 1928 tại Argentina. Tuy nhiên, ý tưởng này đã bị dẹp bỏ sau cuộc đảo chính lật đổ Tổng thống Yrigoyen của lực lượng quân đội với sự hỗ trợ các thế lực dầu mỏ nước ngoài.

Từ năm 🔒 Bấm Cảm ơn hoặc Trả lời để xem SĐT/Liên hệ, chính phủ quân sự Argentina đã buộc YPF phải tài trợ cho các khoản chi tiêu khổng lồ của chính phủ, khiến công ty này phát triển “chệch choạc” trong nhiều năm với cả ngàn nhân viên dư thừa trong tình trạng tài chính thâm hụt nặng nề. YPF đã được tư nhân hóa vào năm 1993 và mua lại bởi Tập đoàn Repsol của Tây Ban Nha vào năm 1999.  Khi đó, để biện minh cho quyết định này của mình, Tổng thống Carlos Menem đã nhấn mạnh sự lãng phí và hoạt động kém hiệu quả tại YPF.

Quốc doanh hóa YPF – Lá bài giải quyết khủng hoảng năng lượng

Gần một thập kỷ trước, Argentina từng là một nước xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt tự nhiên. Bây giờ, nền kinh tế lớn thứ 3 Mỹ Latinh đang phải chi hàng tỉ đôla để nhập khẩu nhiên liệu. Cũng hơn 2 thập kỷ trước, bà Tổng thống hiện tại Cristina Fernandez de Kirchner cùng chồng là cựu Tổng thống Néstor Kirchner (khi đó ông đang là Thống đốc  tỉnh Santa Cruz) đã ủng hộ quyết định bán YPF cho Repsol của ông Carlos Menem.

Bây giờ, chính bà Fernandez lại là “tác giả” của sáng kiến quốc hữu hóa YPF với lý do tập đoàn này không đầu tư tương xứng vào ngành công nghiệp dầu mỏ quốc gia. Còn cựu Tổng thống Carlos Menem, nay là một Thượng nghị sĩ cho rằng, Repsol đã mang hết lợi nhuận của YPF ra khỏi Argentina và không đầu tư vào bất cứ cái gì ở nước này, do đó ông ủng hộ quốc hữu hóa YPF. Vậy sự thực là như thế nào?

Chỉ mới 2 tháng trước, Repsol YPF đã nâng ước tính trữ lượng dầu và khí đốt trong các mỏ đá phiến mà công ty này phát hiện tại Argentina lên gần 23 tỉ thùng dầu quy đổi, đủ để tăng sản lượng dầu khí của đất nước gấp đôi trong một thập kỷ. Tuy nhiên, công ty của Tây Ban Nha cho biết sẽ cần phải chi 25 tỉ USD mỗi năm để có thể khai thác, phát triển nguồn tài nguyên trên và cảnh báo Argentina cần phải cải tổ chính sách năng lượng của mình để thu hút đầu tư cần thiết.

Nhưng vấn đề là ở chỗ Repsol YPF đã không “gãi” đúng chỗ “ngứa” của chính phủ bản quốc. Argentina đang bị thâm hụt ngân sách và “khát” năng lượng nặng nề. Khủng hoảng tài chính trước đó ở Argentina đã khiến nước này bị cô lập với thị trường tài chính thế giới và đầu tư nước ngoài trực tiếp vào Argentina chỉ vỏn vẹn có 2,3 tỉ USD vào năm 2011. Trong khi đó, Argentina lại phải bỏ ra 9,3 tỉ USD để nhập khẩu dầu mỏ và khí đốt. Ấy thế mà, Repsol YPF lại sử dụng lợi nhuận từ tài nguyên dầu khí của Argentina để đi đầu tư vào các vùng Alaska, vịnh Mexico, Biển Carbbear và Bắc Phi.

Dù dự trữ dầu khí được chứng minh của Argentina đã giảm 50% kể từ năm 2001 nhưng Repsol YPF cũng không thiệt hại gì bởi vì nó đã dành quá ít để tái đầu tư. Doanh số bán hàng của Repsol YPF thậm chí còn tăng gấp đôi kể từ năm 1999, lợi nhuận ròng gần 16,5 tỉ USD kể từ đó và phân phối cổ tức đến 13,2 tỉ USD. Nhưng cho dù có trả cổ tức cao cho các cổ đông thì việc đầu tư không tương xứng và không bắt kịp với nền kinh tế đang tăng trưởng là không thể chấp nhận được. Nếu cứ tiếp tục như thế, “Argentina sẽ không có tương lai khả thi, không phải thiếu nguồn lực mà là thiếu chính sách kinh doanh”, bà Fernandez tuyên bố.

Hệ lụy và phản ứng

Người Argentina đa số ủng hộ bà Fernandez, kể cả những người đối lập. Trong khi đó, Repsol đổ lỗi cho sự cứng nhắc trong chính sách trợ cấp, thuế xuất khẩu của Argentina cũng như nhu cầu năng lượng tăng vọt từ năm 2003, kể từ khi chồng bà Fernandez – cựu Tổng thống Néstor Kirchner lên nắm quyền.

Quyết định quốc hữu hóa YPF của Argentina tạo ra những phản ứng mạnh mẽ, tức thì từ phía Repso, Tây Ban Nha, Liên minh châu Âu…  Repsol và Tây Ban Nha gọi quyết định này là một sự “ăn cướp trắng trợn”. Còn Nghị viện châu Âu (EP) trong phiên họp ngày 20/4 đã  gọi quyết định tái quốc hữu hóa trên là “cuộc tấn công nhằm vào việc thực thi doanh nghiệp tự do và nguyên tắc rõ ràng về pháp lý”, điều sẽ làm tổn hại tới môi trường đầu tư của Argentina.

EP cũng kêu gọi Ủy ban châu Âu đưa vấn đề ra Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Nhóm các nước công nghiệp phát triển và mới nổi (G20) cũng như nghiên cứu các biện pháp để bảo vệ tốt hơn các lợi ích của EU trong tương lai. Và không chỉ có Repsol, Tây Ban Nha và EU, Ngân hàng Thế giới cũng lên tiếng chỉ trích quyết định “chiếm đoạt YPF” của chính phủ Argentina là một “quyết định sai lầm”.

Hiện Tây Ban Nha cũng đã thực hiện những biện pháp trả đũa đầu tiên khi thông báo sẽ chấp thuận một biện pháp thúc đẩy sản xuất nhiên liệu diesel sinh học trong nước, do đó sẽ làm giảm nhập khẩu dầu diesel sinh học từ Argentina. Ngoài ra, theo Phó thủ tướng Tây Ban Nha Soraya Sáenz de Santamaria, các biện pháp trả đũa chính trị và ngoại giao cũng đang được xem xét nhưng chưa có quyết định thực hiện.

Hiệu ứng của việc quốc hữu hóa sẽ còn vượt ra khỏi lĩnh vực năng lượng. Tổng thống Fernández đổ lỗi cho Repsol không đầu tư tương xứng vào nguồn tài nguyên độc đáo của mình là dầu và khí đá phiến nhưng chính việc quốc hữu hóa sẽ ngăn cản hàng tỉ USD đầu tư tư nhân vào lĩnh vực này. Số phận của Repsol YPF cũng sẽ khiến các ngân hàng, các công ty viễn thông,… của Tây Ban Nha – nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Argentina sẽ e ngại, tìm cách rút ra. Mối quan hệ thương mại của Argentina với châu Âu – một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước này sẽ bị ảnh hưởng và về mặt chính trị, Argentina có thể sẽ mất đi một tiếng nói ủng hộ khi tuyên bố chủ quyền trên quần đảo Falkland mà Argentina và Anh đã tranh chấp với nhau qua hàng thập kỷ.